शेतकरी मित्रांनो, राम राम!
अखेर जे आपण गेल्या काही महिन्यांपासून ओरडून सांगत होतो, तेच आता सत्यात उतरताना दिसतंय. कापूस बाजारात (Cotton Market) सध्या तेजीचं वारं फिरलंय आणि शेतकऱ्यांच्या चेहऱ्यावर थोडं का होईना पण हसू उमटलंय. अकोल्याच्या अकोट बाजारात कापसाने चक्क ८,४०० रुपयांचा टप्पा गाठलाय! ही बातमी तुमच्यासाठी आनंदाची तर आहेच, पण त्याच वेळी थोडं सावध करणारी सुद्धा आहे. आज आपण कापसाच्या या वाढत्या भावाचं गणित आणि भविष्यातील धोके समजून घेणार आहोत.
कापूस बाजारात नेमकं काय घडलंय?
मित्रांनो, हंगामाच्या सुरुवातीला कापसाचे भाव पडलेले होते, तेव्हा आपण सतत सांगत होतो की, “कापूस लगेच विकू नका, किमान हमीभावाची वाट पहा.” आज ती परिस्थिती आली आहे. देशातील बहुतांशी बाजारांमध्ये Cotton Rate आता हमीभावाच्या (MSP) बरोबरीने किंवा त्याही पुढे गेले आहेत.
सद्यस्थिती अशी आहे:
- बहुतांश बाजारांमध्ये कापसाचा सरासरी भाव ८,००० ते ८,१०० रुपयांच्या दरम्यान स्थिरावला आहे.
- काही ठिकाणी हाच भाव ८,२०० रुपयांपर्यंत गेलाय.
- सर्वात मोठी ब्रेकिंग न्यूज म्हणजे, अकोट बाजार समितीमध्ये कापसाला ८,४०० रुपये इतका विक्रमी भाव मिळाला आहे.
जेव्हा खाजगी व्यापारी आणि सीसीआय (CCI) यांचे भाव एकाच पातळीवर येतात, तेव्हा शेतकरी साहजिकच खाजगी व्यापाऱ्यांना पसंती देतात. कारण सीसीआयच्या केंद्रावर नेण्याचा वाहतूक खर्च आणि कटकट वाचते. त्यामुळेच सध्या सीसीआयच्या केंद्रांवर कापसाची आवक काहीशी मंदावली आहे.
भाववाढी मागची खरी कारणं काय? (Expert Analysis)
शेतकरी दादांनो, हा भाव अचानक वाढला नाहीये. यामागे केंद्र सरकारचे काही निर्णय आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील हालचाली कारणीभूत आहेत.
१. आयात शुल्काचा खेळ: केंद्र सरकारने १९ ऑगस्ट ते ३१ डिसेंबर २०२३ दरम्यान कापूस आयातीवरचं शुल्क (Import Duty) काढलं होतं. त्यामुळे सप्टेंबर ते डिसेंबर या काळात देशात विक्रमी ३२ लाख गाठी कापूस आयात झाला. पण आता १ जानेवारीपासून पुन्हा ११ टक्के आयात शुल्क लागू झालंय.
२. उद्योगांची मागणी: जसं आयात शुल्क लागू झालं, तसे भारतीय बाजारात कापसाचे भाव ५०० ते ८०० रुपयांनी सुधारले. आता कापड गिरण्या आणि जिनिंग उद्योजक पुन्हा सरकारकडे रडगाणं गात आहेत की, “आयात शुल्क कमी करा.” पण सरकारने अद्याप तरी त्यांच्या दबावाला बळी न पडता शेतकऱ्यांच्या हिताचा निर्णय कायम ठेवलाय.
३. सरकीचे वाढते दर: दुसरीकडे सरकीचे (Cotton Seed) भाव सुद्धा तेजीत आहेत. सरकीला चांगला भाव मिळत असल्याने कापसाच्या दराला आपोआप आधार मिळतोय.
सावधान! पुढे काय धोका असू शकतो?
मित्रांनो, आता खरी बातमी इथून पुढे आहे. भाव वाढले म्हणून हुरळून जाऊ नका. पुढच्या टप्प्यात कापूस विक्रीचं नियोजन करताना आपल्याला तीन महत्त्वाच्या गोष्टींकडे डोळ्यात तेल घालून लक्ष ठेवावं लागेल.
१. आयातीची टांगती तलवार (Import Parity)
सध्या देशातील कापसाचे भाव आणि परदेशातून येणाऱ्या कापसाचे भाव (Land cost) यात फारसा फरक उरलेला नाही.
- सध्या देशांतर्गत भाव ५४,००० ते ५५,००० रुपये प्रति खंडी (३५६ किलो) आहेत.
- आयात कापसाचा भाव सुद्धा ५५,००० ते ५६,००० रुपयांच्या घरात आहे.
जर भारतीय कापसाचे भाव खूप जास्त वाढले, तर कापड गिरण्यांना परदेशातून कापूस मागवणं परवडायला लागेल. आणि एकदा का आयात वाढली, की आपले भाव पुन्हा पडू शकतात. तज्ज्ञांच्या मते, कापसाचा सरासरी भाव ८,५०० रुपयांच्या पुढे गेल्यास आयात वाढण्याची दाट शक्यता आहे.
२. बांगलादेशचा इफेक्ट
आपण तयार केलेलं सूत (Yarn) मोठ्या प्रमाणावर बांगलादेशला निर्यात होतं. जवळपास ४५% सूत निर्यात एकट्या बांगलादेशला होते. पण आता तिथल्या स्थानिक उद्योगांनी भारताच्या सुतावर २०% आयात शुल्क लावण्याची मागणी केली आहे. जरी तिथल्या कापड उद्योगाचा याला विरोध असला, तरी जर बांगलादेश सरकारने असा काही निर्णय घेतला, तर भारतीय बाजारात सुताचे आणि पर्यायाने कापसाचे भाव गडगडू शकतात.
३. भारत-अमेरिका व्यापार करार
सध्या भारत आणि अमेरिका यांच्यात व्यापार कराराची चर्चा अंतिम टप्प्यात आहे. अमेरिकेला त्यांचा कापूस, जीएम सोयाबीन आणि मका भारतीय बाजारात घुसवण्याची घाई झाली आहे. जर या करारात भारताने अमेरिकन कापसावरील आयात शुल्क कमी केलं, तर तो आपल्या शेतकऱ्यांसाठी भविष्यात मोठा धोका ठरू शकतो.
शेतकरी मित्रांनो, आता तुम्ही काय करावं? (My Advice)
मी गेल्या १० वर्षांपासून कृषी पत्रकारिता करतोय, त्या अनुभवावरून तुम्हाला एकच सांगणं आहे:
- सीसीआय नोंदणी कराच: जरी खाजगीत भाव चांगले असले, तरी ‘बॅकअप प्लॅन’ म्हणून सीसीआय (CCI) कडे कापूस विक्रीसाठी नोंदणी करून ठेवा. उद्या जर मार्केट पडलं, तर हमीभावाचा आधार तुमच्याकडे असेल.
- टप्प्या-टप्प्याने विक्री: सर्व कापूस एकाच वेळी विकू नका. किंवा सर्व कापूस साठवून ठेवून ‘सोन्याचा भाव’ मिळण्याची वाट पाहू नका. जशी गरज असेल आणि जसा भाव ८,२०० – ८,४०० च्या दरम्यान मिळेल, तसा थोडा-थोडा माल काढून मोकळं व्हा.
- बाजारपेठेवर लक्ष ठेवा: मघाशी सांगितल्याप्रमाणे सरकारचे धोरण कधीही बदलू शकतं. त्यामुळे रोजच्या बातम्यांवर लक्ष ठेवा.
निष्कर्ष: सध्या Cotton Rate समाधानकारक पातळीवर आहेत. ८००० ते ८४०० हा पट्टा विक्रीसाठी चांगला आहे. अतिलोभ न करता, हातातोंडाशी आलेला घास पदरात पाडून घेणे शहाणपणाचे ठरेल.
शेतकरी मित्रांनो, तुम्हाला काय वाटतं? यावर्षी कापसाचा भाव ९,००० रुपयांपर्यंत जाईल का? तुमचं मत खाली कमेंटमध्ये नक्की सांगा!
(टीप: ही माहिती बाजारातील सद्यस्थिती आणि तज्ज्ञांच्या मतांवर आधारित आहे. शेतकऱ्यांनी अंतिम निर्णय आपल्या विवेकबुद्धीने घ्यावा.)
