स्वतःच्या रक्ताचं पाणी करून कमावलेली संपत्ती आपल्या माणसांना सुरक्षितपणे कशी द्यायची, हा प्रश्न म्हातारपणी प्रत्येकालाच पडतो. ‘मृत्युपत्र करू की बक्षीसपत्र?’ या एकाच प्रश्नावरून अनेक ज्येष्ठांची मोठी गल्लत होते.
कधीकधी चुकीच्या निर्णयामुळे स्वतःच्याच घरात परकं व्हावं लागतं. मग तुमच्या हक्काच्या घराचं पुढे काय होणार?
चला तर मग, कोणतेही कठीण कायदेशीर शब्द न वापरता, हा गुंता आज अगदी सोप्या भाषेत सोडवूया.
मृत्युपत्र (Will) म्हणजे नक्की काय?
मृत्युपत्र म्हणजे अगदी सोप्या भाषेत सांगायचं तर, “माझ्या पश्चात माझ्या मालमत्तेचं काय व्हावं,” हे लिहून ठेवलेला कागद. तुमचा श्वास चालू असेपर्यंत या कागदाला तसा काहीच अर्थ नसतो.
पण तुमच्या पश्चात मात्र हाच कागद तुमच्या कुटुंबातील वाद टाळतो. याचे काही महत्त्वाचे फायदे खालीलप्रमाणे आहेत:
- अंमलबजावणी: याची अंमलबजावणी फक्त आणि फक्त तुमच्या मृत्यूनंतरच होते.
- खर्च: यासाठी कोणताही मोठा स्टॅम्प ड्युटी खर्च येत नाही.
- रजिस्ट्रेशन: रजिस्ट्रेशन करणे बंधनकारक नाही (पण पुढे वाद नको म्हणून ते नक्की करा).
- बदल: तुम्ही हयात असेपर्यंत त्यात कितीही वेळा, हवे तसे बदल करू शकता.
मृत्युपत्र कधी करावे? (एक सोपं उदाहरण)
समजा, सुधाकररावांना त्यांच्या हयातीत घरावर स्वतःचाच पूर्ण अधिकार ठेवायचा आहे. त्यांना वाटतं की म्हातारपणी मुलाने घरातून काढलं तर? त्यामुळे त्यांनी मृत्युपत्र केलं.
याचा फायदा असा की, जोपर्यंत सुधाकरराव जिवंत आहेत, तोपर्यंत घराचे मालक तेच राहतील. मुलाला ते घर सुधाकररावांच्या मृत्यूनंतरच मिळेल.
शिवाय, उद्या मुलाचं वागणं बदललं किंवा त्याने त्रास दिला, तर सुधाकरराव ते मृत्युपत्र फाडून नवीनही बनवू शकतात!
बक्षीसपत्र (Gift Deed) म्हणजे काय आणि ते कसं वेगळं आहे?
बक्षीसपत्र म्हणजे स्वतःच्या हयातीतच आपली प्रॉपर्टी दुसऱ्याच्या नावावर कायमची ट्रान्सफर करून टाकणं. मृत्युपत्रासारखी इथे मृत्यूनंतरची वाट पाहावी लागत नाही.
एकदा का तुम्ही बक्षीसपत्र करून दिलं, की दुसऱ्याच सेकंदाला त्या प्रॉपर्टीवरचा तुमचा हक्क संपतो. याचे नियम थोडे कडक आहेत:
- हक्क: मालमत्तेचे अधिकार ताबडतोब दुसऱ्या व्यक्तीकडे ट्रान्सफर होतात.
- खर्च: यासाठी स्टॅम्प ड्युटी भरावी लागते (रक्ताच्या नात्यात मोठी सवलत मिळते).
- रजिस्ट्रेशन: हे रजिस्ट्रेशन करणे कायद्याने सक्तीचे आहे.
- बदल: एकदा बक्षीस दिलं की ते सहजासहजी रद्द करता येत नाही.
म्हातारपणी बक्षीसपत्र करताना ‘ही’ काळजी नक्की घ्या!
बऱ्याचदा मुलं गोड बोलून घर नावावर करून घेतात आणि नंतर आई-वडिलांना वाऱ्यावर सोडतात. हे टाळायचं असेल, तर बक्षीसपत्र करताना एक हुशारी नक्की दाखवा.
कागदपत्रात स्पष्ट अट टाका की, “जोपर्यंत मी जिवंत आहे, तोपर्यंत मला या घरात राहता येईल आणि माझा सांभाळ करणं बंधनकारक राहील.”
ही एक अट टाकली, तर म्हातारपणी तुम्हाला कोणीही घराबाहेर काढू शकणार नाही. तुमची पूर्ण सुरक्षा राहील.
एका नजरेत फरक: तुमच्यासाठी काय योग्य?
निर्णय घेण्यापूर्वी हा छोटा तक्ता एकदा नक्की पाहा, म्हणजे तुमच्या मनातील उरलीसुरली शंकाही दूर होईल.
| मुद्दा | मृत्युपत्र (Will) | बक्षीसपत्र (Gift Deed) |
| हक्क कधी मिळतो? | तुमच्या मृत्यूनंतर | सही केल्यावर लगेच |
| खर्च किती येतो? | अगदी नाममात्र | स्टॅम्प ड्युटी भरावी लागते |
| बदल किंवा रद्द शक्य आहे का? | होय, कितीही वेळा बदलता येतं | नाही, सहसा रद्द करता येत नाही |
| तुमचा कंट्रोल राहतो का? | १००% कंट्रोल शेवटपर्यंत राहतो | हक्क लगेच संपतो |
निष्कर्ष (थोडक्यात सांगायचं तर…)
मृत्युपत्र आणि बक्षीसपत्र या दोन्ही गोष्टी वेगवेगळ्या परिस्थितींसाठी बनल्या आहेत. जर तुम्हाला जिवंत असेपर्यंत तुमच्या प्रॉपर्टीवर पूर्ण कंट्रोल हवा असेल, तर ‘मृत्युपत्र’ हाच सर्वोत्तम मार्ग आहे.
पण जर तुम्हाला तुमच्या हयातीतच सगळी वाटणी करून भविष्यातील भावंडांमधले वाद कायमचे मिटवायचे असतील, तर योग्य अटी घालून ‘बक्षीसपत्र’ करणे फायद्याचे ठरते.
कोणताही निर्णय घेण्यापूर्वी केवळ आजचा खर्च वाचवण्याचा विचार करू नका, तर स्वतःच्या म्हातारपणाच्या सुरक्षेचा विचार सर्वात आधी करा.
marathi bigg boss
सचिन पोपळघट गेल्या ८ वर्षांपासून कृषी अभ्यासक म्हणून कार्यरत असून, 'शेतकरी हाच खरा 'marathi bigg boss' या ध्येयाने मी काम करत आहे. तंत्रज्ञान आणि शेतीची सांगड घालून, सरकारी योजना व पीक विम्याची अचूक माहिती सोप्या भाषेत शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे हाच माझा उद्देश आहे. ८ वर्षांचा प्रदीर्घ अनुभव आणि जमिनीवरची माहिती यामुळे हजारो शेतकऱ्यांचा विश्वास सार्थ ठरवत आहे
