एका सेकंदात आलेली लिंक, एक अनोळखी कॉल आणि क्षणात बँक खाते रिकामे! आजकाल अशा बातम्या रोजच्याच झाल्या आहेत. सायबर भामटे आता इतके हुशार झाले आहेत की, ते थेट तुमच्या खिशात हात न घालता तुमच्या स्मार्टफोनच्या माध्यमातून कष्टाचे पैसे लांबवत आहेत.
लाईट बिल भरणे, घरबसल्या नोकरी, केवायसी (KYC) अपडेट किंवा मोफत गिफ्टच्या नावाखाली व्हॉट्सॲपवर येणाऱ्या लिंक्स आणि ‘APK फाईल्स’ हे सध्या फसवणुकीचे सर्वात मोठे हत्यार बनले आहे. महाराष्ट्र सायबर सेलनेही याबाबत वारंवार धोक्याचा इशारा दिला आहे.
पण घाबरून जाण्याची गरज नाही. तुमच्या फोनमधील काही ‘स्मार्ट’ सेटिंग्ज तुम्हाला या सायबर फसवणुकीपासून वाचवू शकतात. तुमचा मोबाईल आणि बँक खाते सुरक्षित ठेवण्यासाठी आजच खालील ५ महत्त्वाच्या सेटिंग्ज तपासा आणि त्या लगेच बदलून घ्या.
१. व्हॉट्सॲपवर फाईल्स ‘आपोआप सेव्ह’ होणे त्वरित बंद करा
सध्या सर्वात जास्त फसवणूक ‘APK फाईल्स’ द्वारे होत आहे. भामटे तुम्हाला व्हॉट्सॲपवर एखादी फाईल किंवा फोटो पाठवतात. जर तुमच्या फोनमध्ये फाईल्स ‘आपोआप सेव्ह’ होण्याची सेटिंग सुरू असेल, तर ती फाईल नकळत तुमच्या फोनच्या मेमरीमध्ये साठवली जाते. या फाईल्समध्ये लपलेला व्हायरस तुमच्या फोनचा ताबा घेतो आणि बँक OTP थेट हॅकर्सपर्यंत पोहोचवतो.
- कसे बंद करावे: WhatsApp उघडा > Settings मध्ये जा > Storage and data मध्ये जा. येथे मीडिया फाईल्स आपोआप फोनमध्ये येण्यापासून रोखण्यासाठी मोबाईल डेटा आणि वायफाय (Wi-Fi) या दोन्ही पर्यायांमधील सर्व फाईल्सवरील (Photos, Audio, Video, Documents) टिक मार्क काढून टाका (Untick करा).
२. व्हॉट्सॲपला द्या ‘टू-स्टेप व्हेरिफिकेशन’चे (Two-Step Verification) सुरक्षा कवच
तुमचे व्हॉट्सॲप हॅक होण्यापासून वाचवण्यासाठी हे सर्वात प्रभावी हत्यार आहे. भामट्यांनी तुमचा नंबर वापरून दुसऱ्या फोनमध्ये तुमचे व्हॉट्सॲप उघडण्याचा प्रयत्न केला, तरी या सेटिंगमुळे ते शक्य होत नाही.
- कसे करावे: Settings > Account > Two-step verification > Turn On. येथे तुमचा ६ अंकी पिन सेट करा आणि तुमचा ईमेल आयडी नक्की टाका. हा पिन कोणाशीही शेअर करू नका.
३. अनोळखी कॉल्स ‘सायलेंट’ करा (Silence Unknown Callers)
सध्या परदेशी नंबरवरून (+92, +84 इ.) येणाऱ्या ऑडिओ किंवा व्हिडीओ कॉल्सचे प्रमाण वाढले आहे. या कॉल्सच्या माध्यमातून ‘डिजिटल अरेस्ट’ (Digital Arrest) किंवा ब्लॅकमेलिंगचे (Sextortion) प्रकार घडत आहेत.
- कसे करावे: Settings > Privacy > Calls > ‘Silence Unknown Callers’ हा पर्याय ऑन करा. यामुळे अनोळखी नंबरवरून येणारे स्पॅम कॉल्स वाजणारच नाहीत, ते थेट सायलेंट होतील.
४. गुगल प्ले प्रोटेक्ट (Google Play Protect) नेहमी ‘ऑन’ ठेवा
अनेकदा आपण चुकून एखादे बनावट किंवा धोकादायक ॲप मोबाईलमध्ये इन्स्टॉल करतो, जे आपली खाजगी माहिती चोरते. गुगलचे ‘प्ले प्रोटेक्ट’ फीचर अशा ॲप्सना ओळखते आणि त्यांना ब्लॉक करते.
- कसे करावे: Google Play Store उघडा > उजव्या बाजूला तुमच्या प्रोफाईल फोटोवर क्लिक करा > Play Protect > Settings (गियर आयकॉन) वर क्लिक करा आणि ‘Scan apps with Play Protect’ ऑन करा.
५. बँक ॲप्सवर ‘ट्रान्झॅक्शन लिमिट’ (Transaction Limits) सेट करा
जर कधी दुर्दैवाने तुमची माहिती चोरीला गेलीच, तरीही भामटे एकाच वेळी तुमचे पूर्ण खाते रिकामे करू शकणार नाहीत, यासाठी ही सेटिंग अत्यंत महत्त्वाची आहे.
- कसे करावे: तुमच्या बँकेच्या अधिकृत ॲपमध्ये (उदा. YONO SBI, HDFC, ICICI) ‘Card Settings’ किंवा ‘Manage Limits’ मध्ये जा. तिथे रोजची ऑनलाईन व्यवहारांची मर्यादा (Daily Limit) कमीत कमी ठेवा. तसेच, तुम्हाला परदेशात व्यवहार करायचे नसतील तर ‘इंटरनॅशनल ट्रान्झॅक्शन’ (International Usage) कायमचे बंद ठेवा.
सायबर सेलचा अत्यंत महत्त्वाचा सल्ला : कोणतीही बँक, पोलीस अधिकारी किंवा टेलिकॉम कंपनी तुम्हाला कॉल करून कोणतेही ॲप (उदा. Anydesk, TeamViewer) मोबाईलमध्ये इन्स्टॉल करायला सांगत नाही किंवा स्क्रीन शेअर करायला सांगत नाही. जर तुमच्यासोबत कोणतीही ऑनलाईन फसवणूक झालीच, तर घाबरून न जाता त्वरित १९३० (1930) या राष्ट्रीय सायबर क्राईम हेल्पलाईनवर कॉल करा किंवा cybercrime.gov.in या अधिकृत सरकारी वेबसाईटवर तक्रार नोंदवा.
ही अत्यंत महत्त्वाची माहिती तुमच्यापुरतीच मर्यादित न ठेवता, कुटुंबातील ज्येष्ठ व्यक्ती आणि मित्रांसोबत नक्की शेअर करा. तुमची एक छोटीशी सावधगिरी कोणाचे तरी कष्टाचे पैसे वाचवू शकते!
marathi bigg boss
सचिन पोपळघट गेल्या ८ वर्षांपासून कृषी अभ्यासक म्हणून कार्यरत असून, 'शेतकरी हाच खरा 'marathi bigg boss' या ध्येयाने मी काम करत आहे. तंत्रज्ञान आणि शेतीची सांगड घालून, सरकारी योजना व पीक विम्याची अचूक माहिती सोप्या भाषेत शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवणे हाच माझा उद्देश आहे. ८ वर्षांचा प्रदीर्घ अनुभव आणि जमिनीवरची माहिती यामुळे हजारो शेतकऱ्यांचा विश्वास सार्थ ठरवत आहे
