शेतकरी मित्रांनो, नमस्कार! सध्या सगळीकडे थंडीचा कडाका जाणवतोय, रब्बी पिके जोरात आहेत. पण, तुमच्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि थोडी काळजी वाढवणारी बातमी घेऊन आलोय. हवामान खात्याच्या आणि जागतिक तज्ज्ञांच्या नवीन अंदाजानुसार, El Nino 2026 (एल निनो २०२६) चा प्रभाव आपल्या मान्सूनवर दिसू शकतो. हा पावसाळा आपल्या परीक्षेचा काळ ठरू शकतो. हे नक्की काय प्रकरण आहे आणि आपण आतापासूनच काय तयारी करायला हवी, हे जाणून घेण्यासाठी हा लेख शेवटपर्यंत वाचा.
El Nino Live : एल निनोमुळे दुष्काळाचा धोका?
जागतिक हवामान संस्था (WMO) आणि स्कायमेट (Skymet) सारख्या संस्थांनी El Nino 2026 बाबत धोक्याची घंटा वाजवली आहे:
- एल निनोचे पुनरागमन: सध्या प्रशांत महासागरात असलेली ‘ला-निना’ (La Niña) स्थिती वेगाने संपत असून, मे ते जुलै २०२६ दरम्यान पुन्हा एकदा ‘एल निनो’ (El Niño) सक्रिय होण्याची दाट शक्यता आहे.
- पावसावर परिणाम: El Nino 2026 मुळे भारतीय मान्सून कमकुवत होऊ शकतो. विशेषतः जून आणि जुलै महिन्यात पावसाचे प्रमाण सरासरीपेक्षा कमी राहण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
- तापमानात वाढ: २०२६ चे वर्ष जागतिक स्तरावर पुन्हा एकदा उष्ण वर्ष ठरू शकते, ज्यामुळे जमिनीतील ओलावा लवकर आटण्याची शक्यता आहे.
- दुष्काळाचा इशारा: जर मान्सूनच्या सुरुवातीलाच एल निनो सक्रिय झाला, तर महाराष्ट्रातील मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील कोरडवाहू पट्ट्यात दुष्काळसदृश परिस्थिती निर्माण होऊ शकते.
El Nino 2026 आणि शेती: आता शेतकऱ्यांनी काय करावे?
शेतकरी बांधवांनो, ही बातमी घाबरण्यासाठी नाही, तर सावध होऊन नियोजन करण्यासाठी आहे. १० वर्षांच्या अनुभवावरून मी तुम्हाला काही महत्त्वाचे सल्ले देऊ इच्छितो:
१. पाण्याचे काटेकोर नियोजन: तुमच्या विहिरीत किंवा बोअरवेलला सध्या पाणी असेल, तर ते उन्हाळी पिकांसाठी (उदा. उन्हाळी बाजरी, भुईमूग) वापरताना दहा वेळा विचार करा. शक्य असल्यास ठिबक (Drip) किंवा तुषार (Sprinkler) सिंचनाचाच वापर करा. उसासारख्या जास्त पाणी लागणाऱ्या पिकांऐवजी कमी पाण्यात येणाऱ्या पिकांचा विचार आतापासूनच सुरू ठेवा.
२. खरीप हंगामाची पूर्वतयारी: येणाऱ्या खरीप हंगामात कापूस आणि सोयाबीन लागवड करताना घाई करू नका. “पेरणीयोग्य पाऊस” (किमान ७५-१०० मिमी) झाल्याशिवाय पेरणीचे धाडस करू नका. बियाणे निवडताना कमी कालावधीत येणाऱ्या आणि दुष्काळाला तग धरणाऱ्या वाणांची (Drought Resistant Varieties) निवड करा.
३. पिक पद्धतीत बदल: जर पाऊस लांबला किंवा कमी झाला, तर तूर, मूग, उडीद किंवा मका यांसारखी कमी पाण्यावर येणारी पिके आपल्यासाठी ‘जीवनदान’ ठरू शकतात. एकाच पिकावर अवलंबून न राहता, आंतरपिक पद्धतीचा (Inter-cropping) अवलंब करा. यामुळे जोखीम कमी होईल.
४. जनावरांच्या चाऱ्याची सोय: El Nino 2026 च्या शक्यतेमुळे दुष्काळाची परिस्थिती उद्भवल्यास, आतापासूनच जनावरांसाठी मुरघास किंवा वाळलेला चारा साठवून ठेवा. ऐनवेळी चारा टंचाई निर्माण झाल्यास जनावरे सांभाळणे कठीण होईल.
माझा तुम्हाला सवाल:
मित्रांनो, निसर्गाच्या लहरीपणाशी लढायला आपला बळीराजा समर्थ आहेच. पण, El Nino 2026 च्या पार्श्वभूमीवर तुम्ही येणाऱ्या खरीप हंगामासाठी पाण्याचे नियोजन कसे करणार आहात? तुमचे विचार आणि योजना खाली कमेंटमध्ये नक्की सांगा. ही माहिती तुमच्या इतर शेतकरी ग्रुपवर शेअर करायला विसरू नका.
– तुमचा मित्र आणि कृषी पत्रकार (आपला बळीराजा ब्लॉग)
