लेखक: आपला बळीराजा टीम (ज्येष्ठ कृषी पत्रकार) दिनांक: ५ जानेवारी २०२६ वेळ: सकाळी १०:३० वा.
राम राम शेतकरी मित्रांनो! (Introduction)
सध्या गावाच्या चावडीपासून ते व्हॉट्सअॅपच्या ग्रुपपर्यंत, सगळीकडे फक्त एकाच विषयाची चर्चा रंगली आहे. तो विषय म्हणजे आपल्या हक्काचा pik vima (पीक विमा). खरिपाचा हंगाम गेला, हातातलं पीक गेलं, आणि दिवाळीसुद्धा तशी कोरडीच गेली. आता सगळ्यांचे डोळे आभाळाकडे नाही, तर बँकेच्या पासबुककडे लागले आहेत. “साहेब, आमचा pik vima कधी जमा होणार?” हा एकच प्रश्न सध्या प्रत्येक शेतकऱ्याच्या मनात आहे.
तर शेतकरी बाबांनो, तुमच्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाची आणि दिलासा देणारी बातमी घेऊन आलो आहे. शासकीय पातळीवर आणि विमा कंपन्यांच्या हालचाली वाढल्या असून, प्राथमिक माहितीनुसार नुकसानग्रस्त शेतकऱ्यांना प्रति हेक्टरी १७,५०० रुपयांपर्यंत pik vima मिळण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे. पण थांबा! घाई करू नका. ही रक्कम कुणाला मिळणार? निकष काय आहेत? आणि तुमच्या खात्यात हे पैसे नक्की कधी जमा होणार? याचीच इत्यंभूत माहिती आज आपण या लेखात घेणार आहोत.
ही माहिती नुसती बातमी नाही, तर तुमच्या घामाचा आणि हक्काचा पैसा मिळवण्याचा मार्ग आहे, त्यामुळे हा लेख शेवटपर्यंत काळजीपूर्वक वाचा.
मोठी बातमी: पिक विमा (Pik Vima) वितरणाचे अपडेट्स
मागील खरीप हंगामात अतिवृष्टी, त्यानंतर पडलेला पावसाचा खंड आणि काढणीच्या वेळी झालेला परतीचा पाऊस या त्रिकुटाने शेतकऱ्यांचे कंबरडे मोडले. सोयाबीन, कापूस, तूर या पिकांचे मोठे नुकसान झाले. आता या नुकसानीची भरपाई म्हणून pik vima वाटपाची प्रक्रिया अंतिम टप्प्यात आली आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार ठळक मुद्दे खालीलप्रमाणे:
- संभाव्य रक्कम: पीक कापणी प्रयोगाच्या (Crop Cutting Experiments) आकडेवारीनुसार, सर्वाधिक नुकसान झालेल्या मंडळांमध्ये शेतकऱ्यांना हेक्टरी १७,००० ते १७,५०० रुपये pik vima मिळू शकतो.
- कोणत्या जिल्ह्यांना दिलासा?: मराठवाडा, विदर्भ आणि उत्तर महाराष्ट्रातील सोयाबीन आणि कापूस उत्पादक पट्ट्यात जिथे जास्त नुकसान झाले आहे, तिथे हा आकडा मोठा असू शकतो.
- २५% अग्रीम (Advance) वजावट: ज्या शेतकरी मित्रांना यापूर्वीच २५% अग्रीम pik vima मिळाला आहे, ती रक्कम वजा करून उरलेली ७५% रक्कम (Final Settlement) आता जमा केली जाईल. ज्यांना अग्रीम मिळाला नाही, त्यांना पूर्ण रक्कम मिळण्याची शक्यता आहे.
- महसूल मंडळ हेच युनिट: लक्षात ठेवा, हा विमा वैयक्तिक नसून महसूल मंडळ निहाय (Area Approach) आहे. त्यामुळे तुमच्या शेजारच्या गावात विमा आला आणि तुमच्या गावात नाही, असे होऊ शकते.
विश्लेषण: १७,५०० रुपयांचे गणित कसे जुळले? (Expert Analysis)
शेतकरी मित्रांनो, मी गेली १० वर्षे कृषी पत्रकारिता करतोय. सरकारी आकडेवारी आणि प्रत्यक्ष बांधावरची परिस्थिती यात जमीन अस्मानाचा फरक असतो, हे मला चांगलं ठाऊक आहे. मग हा १७,५०० चा आकडा आला कुठून? आणि तुम्हाला pik vima नक्की किती मिळणार हे कसं ओळखायचं?
त्यासाठी हे गणित समजून घ्या:
१. पीक कापणी प्रयोगाचा निकाल (CCE Data): सरकारने प्रत्येक महसूल मंडळात पीक कापणी प्रयोग राबवले आहेत. तुमच्या मंडळाची ‘उंबरठा उत्पादकता’ (Threshold Yield) आणि यावर्षी आलेले ‘प्रत्यक्ष उत्पादन’ (Actual Yield) यांची तुलना केली जाते. जर प्रत्यक्ष उत्पादन उंबरठा उत्पादकतेच्या ५०% पेक्षा कमी आले असेल, तर तुम्हाला १००% विमा संरक्षण मिळते. जिथे हा फरक जास्त आहे, तिथे pik vima ची रक्कम १७,००० च्या घरात जात आहे.
२. स्थानिक नैसर्गिक आपत्ती (Localized Calamity): ज्या शेतकऱ्यांनी अतिवृष्टी झाल्यावर ७२ तासांच्या आत विमा कंपनीला ऑनलाईन ‘इन्टिमेशन’ (Intimation) दिले होते, त्यांचे वैयक्तिक पंचनामे झाले आहेत. अशा शेतकऱ्यांना मंडळाच्या निकालाची वाट न पाहता, वैयक्तिक नुकसानीनुसार pik vima आधीच मंजूर झाला असण्याची शक्यता आहे.
३. संरक्षित रक्कम (Sum Insured): प्रत्येक पिकासाठी आणि जिल्ह्यासाठी ‘विमा संरक्षित रक्कम’ वेगवेगळी असते. साधारणतः सोयाबीनसाठी ही रक्कम प्रति हेक्टरी ४५,००० ते ५५,००० च्या दरम्यान असते. नुकसानीच्या टक्केवारीनुसार (उदा. ३५% ते ४०% नुकसान) ही १७,५०० रुपयांची रक्कम निश्चित केली जात आहे.
सावधान! पैसे मिळवण्यासाठी हे नक्की तपासा
बऱ्याचदा असं होतं की, गावाला pik vima मंजूर होतो, यादीत नाव पण असतं, पण आपल्या खात्यात छदामही जमा होत नाही. असं का? कारण आपल्या काही तांत्रिक चुका. पैसे येण्याआधी खालील गोष्टींची खात्री आजच करून घ्या:
- बँक खाते आधार लिंक (NPCI Mapping): ही सर्वात महत्त्वाची गोष्ट आहे. तुमचा pik vima आता ‘डीबीटी’ (DBT) द्वारे जमा होतो. तुमचे बँक खाते जर आधार कार्डशी ‘मॅप’ नसेल, तर पैसे वाटेतच अडकतील. बँकेत जाऊन ‘आधार सीडिंग’ (Aadhaar Seeding) फॉर्म नक्की भरा.
- केवायसी (e-KYC) अपडेट: तुमच्या विमा अर्जावरील नाव आणि आधार कार्डवरील नाव यात तफावत असेल, तर pik vima जमा होणार नाही. यासाठी जवळच्या सीएससी (CSC) केंद्रावर जाऊन केवायसी पूर्ण करून घ्या.
- चालू बँक खाते: अनेक शेतकऱ्यांची बँक खाती व्यवहार नसल्यामुळे ‘डोर्मंट’ (Dormant/Inactive) झालेली असतात. त्यात किमान काही रक्कम भरून ते खाते चालू करून घ्या, जेणेकरून विम्याची रक्कम जमा होताच तुम्हाला काढता येईल.
शेतकऱ्याची बाजू: हा ‘मलम’ जखमेवर किती उपयोगी?
आता जरा प्रॅक्टिकल विचार करूया. सरकारने समजा १७,५०० रुपये pik vima दिला. तर तो खरंच पुरेसा आहे का?
आज एक एकर सोयाबीन किंवा कापूस पिकवायला शेतकऱ्याचा खर्च किती होतो?
- नांगरणी, वखरणी: ४,००० रु.
- बियाणांची बॅग: ३,००० रु.
- खताचे डोस: ५,००० रु.
- फवारणी आणि निंदणी: ५,००० रु.
- काढणीचा खर्च: ३,००० रु.
हा ठोकळ हिशोब जरी केला तरी एकरी खर्च २० हजारांच्या पुढे जातो. आणि मिळणारा pik vima हा हेक्टरी (अडीच एकरासाठी) १७,५०० रुपये आहे. म्हणजे एकराला साधारण ७,००० रुपये. खर्च २० हजार आणि मदत ७ हजार! हे गणित तोट्याचेच आहे.
तरीही, “बुडत्याला काडीचा आधार” या न्यायाने, सध्याच्या आर्थिक तंगीच्या काळात ही रक्कम शेतकऱ्यांसाठी मोठी आहे. मुलांच्या शाळेची फी, रब्बीच्या पिकासाठी युरियाची गोणी किंवा घरातलं किराणा, यासाठी हा पैसा नक्कीच उपयोगी पडेल.
आता शेतकऱ्यांनी काय करावे? (Action Plan)
मित्रांनो, फक्त बातमी वाचून थांबू नका. pik vima पदरात पाडून घेण्यासाठी खालील पावले उचला:
- यादी तपासा: पुढच्या काही दिवसांत तुमच्या ग्रामपंचायतीच्या सूचना फलकावर किंवा कृषी विभागाच्या कार्यालयात पात्र लाभार्थींची यादी लागेल. त्यात आपलं नाव तपासा.
- ॲप वापरा: गुगल प्ले स्टोअरवरून ‘Crop Insurance App’ डाऊनलोड करा. त्यात तुमचा ‘Application Number’ टाकून सध्याचे pik vima status काय आहे ते बघा.
- तक्रार करा: जर तुमचे नुकसान होऊनही यादीत नाव नसेल, तर लगेच तालुका कृषी अधिकाऱ्याकडे लेखी तक्रार द्या. यासाठी GR (शासन निर्णय) चा आधार घ्या.
- दलालांपासून सावध: गावात कोणीही येऊन “मी विमा मंजूर करून देतो, पैसे द्या” असे म्हणत असेल, तर त्याला हाकलून लावा. pik vima मंजूर करण्याची प्रक्रिया पूर्णपणे पारदर्शक आणि सरकारी आहे. त्यात कोणीही मध्यस्थी करू शकत नाही.
निष्कर्ष (Conclusion)
शेतकरी हा जगाचा पोशिंदा आहे, पण दुर्दैवाने त्यालाच आपल्या हक्काच्या पैशासाठी वणवण करावी लागते. हेक्टरी १७,५०० रुपये pik vima मिळणे ही आनंदाची बातमी असली, तरी ती वेळेवर मिळणे जास्त महत्त्वाचे आहे. सरकारी यंत्रणेने आता दिरंगाई न करता, शेतकऱ्यांच्या संयमाचा अंत पाहू नये आणि लवकरात लवकर ही रक्कम खात्यात वर्ग करावी.
तुम्हाला काय वाटतं? शासनाने जाहीर केलेली ही रक्कम सध्याच्या महागाईच्या काळात पुरेशी आहे का? का यामध्ये वाढ व्हायला हवी? तुमचे परखड मत खाली कमेंट बॉक्समध्ये (Comment Box) नक्की मांडा.
तसेच, ही माहिती तुमच्या गावातल्या इतर शेतकरी मित्रांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी हा लेख फेसबुक आणि व्हॉट्सअॅपवर (WhatsApp) जास्तीत जास्त शेअर करा.
धन्यवाद! तुमचाच, आपला बळीराजा (कृषी मित्र)
(टीप: ही माहिती प्राथमिक स्त्रोत आणि वृत्तांवर आधारित आहे. अधिकृत माहितीसाठी कृषी विभागाच्या वेबसाईटला भेट द्या.)
