शेतीत ‘ड्रोन फवारणी’चा ट्रेंड: मजुरांची कटकट संपली! एकरी खर्च किती येतो आणि शासनाकडून ५०% अनुदान कसे मिळवावे?

शेतकरी मित्रांनो, सध्याच्या काळात शेतीतला सर्वात मोठा आणि कळीचा प्रश्न कोणता असेल, तर तो म्हणजे ‘मजुरांची टंचाई’. त्यातही जेव्हा पिकावर अचानक रोगराई येते आणि तातडीने फवारणी करायची असते, तेव्हा मजूर मिळणे दुरापास्त होते. शिवाय, पाठीवर पंप घेऊन उंच वाढलेल्या पिकात (उदा. ऊस, कापूस, तूर) फवारणी करणे आरोग्यासाठी अत्यंत धोकादायक असते.

या सर्व अडचणींवर २०२६ मधील सर्वात प्रभावी आणि आधुनिक उपाय म्हणजे ‘कृषी ड्रोन फवारणी’ (Agricultural Drone Spraying). आजकाल महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात ड्रोनचा आवाज घुमू लागला आहे. आज आपण या ड्रोन फवारणीचे खरे फायदे, भाड्याने फवारणीचा खर्च आणि स्वतःचा ड्रोन घेण्यासाठी सरकारकडून मिळणारी सबसिडी याविषयी सविस्तर आणि अचूक माहिती पाहणार आहोत.

१. ड्रोन फवारणीचे ३ सर्वात मोठे फायदे (का करावी ड्रोन फवारणी?)

  • वेळेची प्रचंड बचत: पाठीवरील पंपाने एका एकरात फवारणी करायला एका मजुराला साधारणपणे ३ ते ४ तास लागतात. तोच एक एकर ड्रोन अवघ्या ७ ते १० मिनिटांत फवारून मोकळा होतो. पावसाची उघडीप कमी असली तरी कमी वेळेत जास्त क्षेत्रावर फवारणी शक्य होते.
  • पाणी आणि औषधाची बचत: पारंपारिक फवारणीत एका एकरासाठी १०० ते १५० लिटर पाणी लागते. ड्रोनने फवारणी करताना ‘अल्ट्रा लो व्हॉल्यूम’ (ULV) तंत्रज्ञानामुळे एका एकरासाठी फक्त १० ते १२ लिटर पाणी लागते. औषध पानांवर सूक्ष्म थेंबांच्या (Mist) स्वरूपात पडत असल्यामुळे औषध वाया जात नाही आणि रिझल्ट १०० टक्के मिळतो.
  • आरोग्याचे रक्षण: विषारी कीटकनाशकांच्या संपर्कात थेट न आल्यामुळे शेतकऱ्यांचे आणि मजुरांचे विषबाधेपासून संरक्षण होते.

२. भाड्याने ड्रोन फवारणी करायची असेल तर खर्च किती येतो?

जर तुम्हाला स्वतःचा ड्रोन घ्यायचा नसेल, तर आजकाल अनेक तरुण उद्योजक किंवा शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPO) भाडेतत्त्वावर ड्रोन सेवा देतात. सध्या महाराष्ट्रात पिकाच्या उंचीनुसार आणि क्षेत्रानुसार ड्रोन फवारणीचा दर प्रति एकर ५०० ते ८०० रुपये इतका आहे. वरवर पाहता हा खर्च मजुरीइतकाच वाटत असला, तरी औषधाची आणि पाण्याची होणारी बचत पाहता ड्रोन फवारणी अधिक परवडते.

३. स्वतःचा ड्रोन घ्यायचा असेल तर अनुदान किती मिळते? (Drone Subsidy 2026)

केंद्र आणि राज्य शासनाच्या ‘कृषी यांत्रिकीकरण उपअभियान’ (SMAM) आणि महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे ड्रोन खरेदीवर घसघशीत अनुदान दिले जाते.

  • शेतकरी उत्पादक कंपन्या (FPOs) आणि कस्टम हायरिंग सेंटर (CHC): यांना कृषी ड्रोन खरेदी करण्यासाठी मूळ किमतीच्या ७५% पर्यंत (किंवा कमाल ७.५ लाख रुपये) अनुदान दिले जाते.
  • वैयक्तिक शेतकरी: सर्वसामान्य किंवा अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना ड्रोन खरेदीसाठी ४०% ते ५०% पर्यंत (कमाल ४ ते ५ लाख रुपये) अनुदान मिळू शकते.

अर्ज कुठे करावा? यासाठी शेतकऱ्यांनी शासनाच्या अधिकृत ‘महाडीबीटी’ (MahaDBT) पोर्टलवर जाऊन ‘कृषी यांत्रिकीकरण’ या पर्यायाखाली ऑनलाईन अर्ज करणे आवश्यक आहे.

🚨 वरिष्ठ पत्रकाराचा सल्ला आणि व्हॅल्यू ॲडिशन: फवारणी करताना ‘या’ ३ चुका टाळा!

ड्रोन नवीन असल्यामुळे बऱ्याचदा अतिउत्साहात काही चुका होतात, ज्या टाळणे गरजेचे आहे: १. वाऱ्याचा वेग: वाऱ्याचा वेग ताशी १०-१५ किमी पेक्षा जास्त असेल, तर ड्रोन फवारणी करू नका. औषध उडून जाऊन शेजारच्या पिकाचे नुकसान होऊ शकते. २. औषधांचे मिश्रण: ड्रोनमध्ये पाणी खूप कमी वापरले जाते. त्यामुळे औषधाचे द्रावण तयार करताना ते पूर्णपणे विरघळले आहे ना, याची खात्री करा; अन्यथा ड्रोनचे नोझल (Nozzle) चोकअप होऊ शकतात. ३. लायसन्स आणि प्रशिक्षण: कमर्शियल (व्यावसायिक) पातळीवर मोठा ड्रोन चालवण्यासाठी नागरी उड्डाण संचालनालयाचे (DGCA) अधिकृत ‘ड्रोन पायलट लायसन्स’ आणि प्रशिक्षण घेणे बंधनकारक आहे. विनापरवाना ड्रोन चालवल्यास कारवाई होऊ शकते.

शेतकऱ्यांचे महत्त्वाचे प्रश्न (FAQ):

प्रश्न: ड्रोनने फवारणी केल्यावर औषध पिकाच्या मुळांपर्यंत/खालच्या पानांपर्यंत जाते का?उत्तर: होय. ड्रोनच्या रोटर्समुळे (पात्यांमुळे) निर्माण होणाऱ्या हवेच्या दाबामुळे (Downwash effect) पिकाची पाने हलतात आणि औषध पानांच्या वरच्या आणि खालच्या दोन्ही बाजूंना अगदी व्यवस्थित पोहोचते.

प्रश्न: उंच पिकांसाठी (उदा. ऊस, फळबागा) ड्रोन फवारणी चालते का?उत्तर: नक्कीच! किंबहुना ऊस, तूर, केळी आणि आंब्याच्या बागा जिथे माणूस आत घुसून फवारणी करू शकत नाही, तिथे ड्रोन फवारणी हाच सर्वात उत्तम आणि सुरक्षित पर्याय आहे.

प्रश्न: ड्रोनची बॅटरी किती वेळ चालते?उत्तर: साधारणपणे एका पूर्ण चार्ज केलेल्या बॅटरीवर ड्रोन २ ते ३ एकर फवारणी करू शकतो. त्यामुळे व्यावसायिक फवारणी करणाऱ्यांकडे नेहमी ३-४ अतिरिक्त (Extra) बॅटरीज आणि शेतात चार्जिंगसाठी जनरेटर असतो.

(टीप: अनुदानाचे निकष आणि रक्कम वेळोवेळी शासनाच्या धोरणानुसार बदलू शकते, अद्ययावत माहितीसाठी महाडीबीटी पोर्टलला भेट द्या.)

Leave a Comment