Cyber Insurance in Marathi: सायबर विमा म्हणजे काय? फायदे, कव्हरेज आणि कसा खरेदी करावा, जाणून घ्या A to Z माहिती

आजकाल खिशात पाकीट नसले तरी चालते, पण हातात स्मार्टफोन हवाच. भाजीपाल्यापासून ते विमानाचे तिकीट बुक करण्यापर्यंत सगळा व्यवहार आता युपीआय (UPI) आणि नेट बँकिंगच्या माध्यमातून कॅशलेस झालाय. पण या डिजिटल सोयींसोबतच एक मोठा धोकाही आपल्या उंबरठ्यावर आलाय, तो म्हणजे सायबर क्राईम (Cyber Crime).

एखादी अनोळखी लिंक, खोटा कस्टमर केअर कॉल किंवा एक चुकीचा ओटीपी (OTP) आणि क्षणात बँक खाते रिकामे होते. फसवणूक झाल्यानंतर सायबर सेलकडे तक्रार करूनही गेलेले पैसे परत मिळतीलच याची शाश्वती नसते. अशा वेळी या आर्थिक संकटातून वाचवणारा सर्वात खात्रीशीर उपाय म्हणून सध्या ‘सायबर विमा’ (Cyber Insurance) पुढे येत आहे.

गुगलवर सर्च करून तुम्ही या पेजवर आला आहात, याचा अर्थ तुम्ही तुमच्या कष्टाच्या पैशांबाबत सतर्क आहात. चला तर मग, कोणत्याही तांत्रिक शब्दांच्या जंजाळात न अडकता, अगदी सोप्या भाषेत समजून घेऊया की सायबर इन्शुरन्स नेमका काय असतो आणि तो का काढला पाहिजे.

सायबर विमा (Cyber Insurance) म्हणजे नक्की काय?

जसा आपण आजारपणातील खर्चासाठी ‘हेल्थ इन्शुरन्स’ (Health Insurance) आणि गाडीच्या अपघातासाठी ‘मोटर इन्शुरन्स’ काढतो, तसाच डिजिटल दुनियेतील आर्थिक सुरक्षेसाठी ‘सायबर इन्शुरन्स’ असतो. ऑनलाईन फसवणूक, हॅकिंग किंवा सायबर हल्ल्यांमुळे तुमचे आर्थिक नुकसान झाल्यास, विमा कंपनी तुम्हाला त्याची भरपाई (Claim) देते. हा विमा वैयक्तिक पातळीवर आणि कंपन्यांसाठी (Corporate) अशा दोन्ही प्रकारे उपलब्ध असतो.

सायबर विम्यात कोणत्या गोष्टी कव्हर होतात? (Inclusions)

तुम्ही सायबर विमा काढला असेल, तर खालील परिस्थितींमध्ये तुम्हाला विमा कंपनीकडून पैशांची भरपाई मिळते:

१. बँक खात्यातून परस्पर पैसे उडवणे (Unauthorized Transactions): तुमचे एटीएम कार्ड क्लोन करून, क्रेडिट कार्डचा डेटा चोरून किंवा नेट बँकिंग हॅक करून तुमच्या नकळत पैसे काढले गेल्यास हा विमा तुमचे नुकसान भरून काढतो.

२. फिशिंग आणि स्पूफिंग (Phishing Attacks): ईमेल, एसएमएस किंवा व्हॉट्सॲपवर आलेल्या खोट्या लिंकवर क्लिक केल्यामुळे मोबाईल हॅक होऊन तुमचे पैसे चोरीला गेल्यास तुम्हाला कव्हरेज मिळते.

३. ओळख चोरी (Identity Theft): तुमचे पॅन कार्ड, आधार कार्ड किंवा फोटोचा गैरवापर करून सायबर भामट्यांनी परस्पर कर्ज काढले किंवा काही आर्थिक गैरव्यवहार केला, तर त्यातून निर्माण होणारा कायदेशीर खर्च विमा कंपनी उचलते.

४. सायबर स्टॉकिंग आणि बुलिंग (Cyber Bullying): जर कोणी इंटरनेटवर तुमची बदनामी करत असेल, ब्लॅकमेल करत असेल, तर त्याच्या विरोधात कायदेशीर कारवाई करण्यासाठी लागणारा वकिलाचा आणि कोर्टाचा खर्च यात कव्हर होतो.

५. डेटा रिकव्हरी (Data Recovery): रॅन्समवेअर (Ransomware) किंवा मालवेअर हल्ल्यात तुमच्या लॅपटॉप किंवा मोबाईलमधील महत्त्वाचा डेटा लॉक किंवा नष्ट झाला, तर तो आयटी तज्ज्ञांकडून पुन्हा मिळवण्याचा खर्च कंपनी देते.

महत्त्वाचे: सायबर विम्यात काय कव्हर होत नाही? (Exclusions)

विमा काढला म्हणजे आपण बिनधास्त राहावे असे अजिबात नाही. पुढील चुका केल्यास विमा कंपनी क्लेम नाकारू शकते (ही माहिती तुम्हाला क्वचितच इतरत्र वाचायला मिळेल):

• स्वतःहून माहिती देणे: जर तुम्ही स्वतः फोनवर बोलताना किंवा मेसेजवर तुमचा ओटीपी (OTP), पासवर्ड, एटीएम पिन किंवा सीव्हीव्ही (CVV) कोणाशी शेअर केला असेल, तर तुम्हाला भरपाई मिळत नाही. (कारण ही तुमची निष्काळजीपणा मानली जाते).
• बेकायदेशीर कृत्य: पायरेटेड सिनेमे डाऊनलोड करणे किंवा बेकायदेशीर बेटिंग (सट्टा) ॲप्स वापरताना जर तुमच्यासोबत फसवणूक झाली, तर क्लेम मिळत नाही.
• क्रिप्टोकरन्सी: बिटकॉइन किंवा इतर क्रिप्टोकरन्सीमधील फसवणूक सहसा वैयक्तिक सायबर विम्यात कव्हर होत नाही.

सायबर विमा कसा खरेदी करावा? (How to buy Cyber Insurance?)

सध्या भारतात बजाज अलियान्झ (Bajaj Allianz), एचडीएफसी एर्गो (HDFC Ergo), आयसीआयसीआय लोम्बार्ड (ICICI Lombard) आणि एसबीआय जनरल इन्शुरन्स (SBI General) यांसारख्या अनेक आघाडीच्या कंपन्या वैयक्तिक सायबर विमा (Individual Cyber Insurance) देतात.

खरेदी करण्यापूर्वी या ३ गोष्टी नक्की तपासा: १. कव्हरेजची रक्कम (Sum Insured): तुमच्या बँक खात्यात सरासरी किती रक्कम असते, यानुसार विम्याचे कव्हरेज निवडा. (साधारणतः ५० हजार ते १ कोटी रुपयांपर्यंतचे कव्हरेज मिळते. प्रीमियम वर्षाला १ हजार ते ३ हजार रुपयांच्या घरात असतो.) २. क्लेम सेटलमेंट रेशिओ (CSR): ज्या कंपनीचा विमा घेत आहात, त्यांचा क्लेम सेटलमेंट रेशिओ चांगला आहे का, हे नक्की तपासा. ३. अटी आणि शर्ती: पॉलिसी घेताना ‘कोणत्या परिस्थितीत क्लेम मिळणार नाही’ हे विमा प्रतिनिधीला स्पष्टपणे विचारून घ्या.

थोडक्यात सांगायचे तर… डिजिटल जगात वावरताना ‘सावधगिरी’ हाच आपला पहिला बचाव आहे. पण, दुर्दैवाने हॅकर्सनी काही नवीन शक्कल लढवून फसवणूक केलीच, तर ‘सायबर विमा’ तुमची आयुष्यभराची कमाई एका झटक्यात शून्य होण्यापासून नक्कीच वाचवू शकतो. स्मार्टफोन वापरणाऱ्या प्रत्येकाने आता या विम्याचा गांभीर्याने विचार करण्याची वेळ आली आहे.

(टीप: कोणतीही विमा पॉलिसी खरेदी करण्यापूर्वी विमा कंपनीच्या अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या आणि सर्व अटी व नियम काळजीपूर्वक वाचा. ही माहिती जनजागृतीसाठी आहे.)