तुमच्या पश्चात कुटुंबाचे काय? ‘लाईफ इन्शुरन्स’ (Life Insurance) घेताना या ५ चुका कराल, तर कुटुंबाला रस्त्यावर यावे लागेल!

आपण आपल्या ५० हजारांच्या मोबाईलला स्क्रीन गार्ड लावतो, १० लाखांच्या गाडीचा दरवर्षी न चुकता विमा काढतो; पण ज्या व्यक्तीच्या कमाईवर संपूर्ण घर चालते, त्या स्वतःच्या जीवाचा विमा काढण्याचा विचार आपण कधीच करत नाही. भारतीय समाजात आजही ‘विमा’ (Insurance) आणि ‘गुंतवणूक’ (Investment) यात मोठी गल्लत केली जाते. लोक विमा एजंटने सांगितलेली, मॅच्युरिटीला पैसे देणारी कोणतीही पॉलिसी डोळे झाकून घेतात आणि स्वतःला सुरक्षित समजतात.

पण, जेव्हा खरोखर एखादी दुर्दैवी घटना घडते आणि कर्त्या पुरुषाचे/स्त्रीचे निधन होते, तेव्हा कुटुंबाच्या हातात पडणारी विम्याची रक्कम एवढी तुटपुंजी असते की, त्यातून गृहकर्ज (Home Loan) फेडणेही शक्य होत नाही. गुगलवर लोक वारंवार ‘सर्वाधिक परतावा देणारा विमा कोणता?’ हे शोधतात. पण खरा प्रश्न ‘माझ्या पश्चात कुटुंबाला सुरक्षित करणारा विमा कोणता?’ हा असायला हवा. आज आपण ‘लाईफ इन्शुरन्स’ची संपूर्ण सत्य परिस्थिती अत्यंत सोप्या भाषेत आणि उदाहरणासह समजून घेणार आहोत.

इन्शुरन्स आणि गुंतवणूक एकत्र करणे: सर्वात मोठी चूक!

भारतात ९०% लोक ‘पैसे परत मिळतील’ (Money-back) या आशेने लाइफ इन्शुरन्स घेतात. पण आर्थिक गणितानुसार ही सर्वात मोठी चूक आहे. लाईफ इन्शुरन्सचे मुख्य प्रकार आणि त्यातील फरक खालीलप्रमाणे आहे:

१. एंडोमेंट किंवा मनी बॅक पॉलिसी (पारंपारिक विमा):

• हे काय आहे? तुम्ही दरवर्षी मोठा प्रीमियम भरता, तुम्हाला एक छोटीशी ‘लाईफ कव्हर’ रक्कम मिळते आणि पॉलिसीच्या मुदतीनंतर काही पैसे बोनससह परत मिळतात.
• तोटा: यात तुम्हाला ५ ते ६ टक्क्यांपेक्षा जास्त परतावा मिळत नाही आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे यात ‘लाईफ कव्हर’ (मृत्यूनंतर मिळणारी रक्कम) अत्यंत कमी असते.

२. युलिप (ULIP – Unit Linked Insurance Plan):

• यात तुमच्या प्रीमियमचा काही भाग विम्यासाठी आणि उरलेला भाग शेअर बाजारात गुंतवला जातो. यातही अनेक छुपे चार्जेस असतात आणि कव्हर पुरेसे नसते.

३. टर्म इन्शुरन्स (Term Insurance) – खऱ्या अर्थाने सर्वोत्तम विमा!

• हे काय आहे? हा ‘शुद्ध विमा’ आहे. यात मुदत संपेपर्यंत तुम्ही जिवंत राहिल्यास तुम्हाला एकही रुपया परत मिळत नाही. पण…
• फायदा: जर पॉलिसी चालू असताना मृत्यू झाला, तर तुमच्या कुटुंबाला थेट ५० लाख ते १ कोटी (किंवा त्याहून अधिक) रुपयांची भक्कम रक्कम मिळते. याचा प्रीमियम अत्यंत कमी असतो.

केस स्टडी: ‘टर्म इन्शुरन्स’ विरुद्ध ‘पारंपारिक विमा’ (डोळे उघडणारे सत्य)

पार्श्वभूमी: अविनाश आणि सुमीत हे दोन ३० वर्षीय मित्र आहेत. दोघांचाही वार्षिक पगार ६ लाख रुपये आहे आणि दोघांच्याही डोक्यावर ३० लाखांचे गृहकर्ज आहे.

अविनाशचा निर्णय (पारंपारिक विमा): अविनाशने एका एजंटच्या सल्ल्याने ‘२० वर्षांनंतर २० लाख रुपये परत मिळतील’ अशी एक पॉलिसी घेतली.

• त्याचा वार्षिक प्रीमियम आला: ५०,००० रुपये.
• पण त्याचे ‘लाईफ कव्हर’ (मृत्यू झाल्यास कुटुंबाला मिळणारी रक्कम) होते फक्त: ५ लाख रुपये.

सुमीतचा निर्णय (टर्म इन्शुरन्स + SIP): सुमीतने आर्थिक साक्षरता दाखवत १ कोटी रुपयांचा ‘टर्म इन्शुरन्स’ घेतला.

• त्याचा वार्षिक प्रीमियम आला: १०,००० रुपये.
• त्याचे ‘लाईफ कव्हर’ होते: १ कोटी रुपये.
• अविनाशप्रमाणेच ५० हजार खर्च करायची तयारी असल्याने, सुमीतने उरलेले ४० हजार रुपये (म्हणजेच सुमारे ३,३०० रुपये महिना) म्युच्युअल फंडाच्या SIP मध्ये गुंतवले.

प्रसंग (दुर्दैवी घटना): ५ वर्षांनंतर एका भीषण अपघातात दुर्दैवाने अविनाश आणि सुमीत दोघांचेही निधन झाले.

• अविनाशच्या कुटुंबाची स्थिती: विमा कंपनीने अविनाशच्या पत्नीला ५ लाख रुपये दिले. पण त्यांच्यावर ३० लाखांचे कर्ज होते. ५ लाखांत कर्जही फिटले नाही आणि घर चालवणेही अशक्य झाले.
• सुमीतच्या कुटुंबाची स्थिती: सुमीतच्या पत्नीला टर्म इन्शुरन्समधून १ कोटी रुपये मिळाले. तिने त्यातून ३० लाखांचे गृहकर्ज लगेच फेडले. उरलेले ७० लाख बँकेत फिक्स डिपॉझिट (FD) केले, ज्यातून तिला दरमहा सुमारे ४०,००० रुपये व्याज मिळू लागले. शिवाय सुमीतने सुरू केलेल्या म्युच्युअल फंडातूनही चांगली रक्कम जमा झाली होती. तिचे आणि मुलांचे भविष्य पूर्णपणे सुरक्षित झाले.

निष्कर्ष: विमा हा पैसे दुप्पट करण्यासाठी नसून, आपल्या पश्चात कुटुंबाला रस्त्यावर येण्यापासून वाचवण्यासाठी असतो. त्यामुळे फक्त ‘टर्म इन्शुरन्स’ घेणे हाच शहाणपणाचा निर्णय आहे.

‘लाईफ इन्शुरन्स’ घेताना किती कव्हर असावे? (Rule of Thumb)

तज्ज्ञांच्या मते, तुमच्या वार्षिक उत्पन्नाच्या किमान १५ ते २० पट एवढे तुमचे लाईफ कव्हर असले पाहिजे. उदा. जर तुमचा वार्षिक पगार १० लाख रुपये असेल, तर तुमचा टर्म इन्शुरन्स किमान १.५ कोटी ते २ कोटी रुपयांचा असणे आवश्यक आहे. यासोबतच तुमच्यावर असलेले कर्ज (Home/Car loan) या कव्हरमध्ये सामावून जाईल, याची काळजी घ्या.

विम्याचा क्लेम रिजेक्ट का होतो? (या ५ चुका टाळाच)

तुमच्या पश्चात तुमच्या कुटुंबाला पैशांसाठी विमा कंपनीच्या चकरा माराव्या लागू नयेत, यासाठी पॉलिसी घेताना खालील गोष्टींचे भान ठेवा:

• मेडिकल हिस्ट्री लपवणे: तुम्हाला आधीपासून मधुमेह (Diabetes), रक्तदाब (BP) किंवा इतर कोणताही आजार असेल, तर फॉर्म भरताना ते प्रामाणिकपणे सांगा. आजार लपवल्याचे क्लेमच्या वेळी उघड झाल्यास, कंपनी एकही रुपया देत नाही.
• व्यसनांची माहिती न देणे: जर तुम्ही सिगारेट ओढत असाल किंवा मद्यपान करत असाल (कधीतरी करत असाल तरीही), तर फॉर्ममध्ये ‘Yes’ म्हणा. धूम्रपान करणाऱ्यांचा प्रीमियम थोडा जास्त असतो, पण माहिती लपवल्यास क्लेम १००% रिजेक्ट होतो.
• नॉमिनी (वारसदार) चुकीचा टाकणे: विम्याचा नॉमिनी स्पष्ट असावा. लग्न झाल्यानंतर आई-वडिलांसोबतच पत्नी/पतीचे नाव नॉमिनी म्हणून अपडेट करायला विसरू नका.
• क्लेम सेटलमेंट रेशिओ (CSR) न पाहणे: नेहमी अशीच विमा कंपनी निवडा, जिचा क्लेम सेटलमेंट रेशिओ सलग तीन वर्षे ९७% पेक्षा जास्त आहे आणि ‘अमाउंट सेटलमेंट रेशिओ’ देखील चांगला आहे.
• प्रीमियम न भरणे: विम्याचा हप्ता (Premium) वेळेवर न भरल्यास पॉलिसी लॅप्स (Lapse) होते. ग्रेस पिरियड (Grace period) संपल्यानंतर मृत्यू झाल्यास क्लेम मिळत नाही. त्यासाठी बँक खात्याला ‘ऑटो-डेबिट’ (Auto-debit) लावून ठेवा.

आयुष्य अत्यंत अनिश्चित आहे. आज आपण आहोत, उद्या कदाचित नसू. पण आपल्या पश्चात आपल्या मुलांचे शिक्षण थांबू नये आणि आपल्या जोडीदाराला पैशांसाठी कोणापुढे हात पसरावे लागू नयेत, यासाठी वयाच्या २५ ते ३० व्या वर्षीच एक चांगला ‘टर्म इन्शुरन्स’ घेणे, ही तुम्ही तुमच्या कुटुंबाला दिलेली सर्वात मोठी आणि अनमोल भेट ठरेल.